نهج البلاغه- عقلانیت و مبارزه با نفس (2)

بسم الله الرحمن الرحیم

در این پست، شرح قسمتی از خطبه ی 176 (پست قبلی) بیان می شود.

شرح (مکارم شیرازی)

امام(علیه السلام) در آغاز این خطبه مردم جهان را مخاطب ساخته، مى فرماید: «از آن چه خداوند بیان فرموده، بهره گیرید و از مواعظ و اندرزهاى او پند پذیرید و نصایح او را (با جان و دل) قبول کنید» (انْتَفِعُوا بِبَیَانِ اللهِ، وَاتَّعِظُوا بِمَوَاعِظِ اللهِ، وَاقْبَلُوا نَصِیحَةَ اللهِ).

... سپس به پاسخ اشکالات مقدّرى مى پردازد ; مى فرماید: «(اگر مشاهده مى کنید که اطاعت امر و نهى خدا مشکلاتى دارد، جاى تعجب نیست) زیرا رسول خدا(صلى الله علیه وآله) مى فرمود: بهشت در میان ناراحتى ها و دوزخ در میان شهوات پیچیده شده» (فَإِنَّ رَسُولَ اللهِ ـ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ ـ کَانَ یَقُولُ: «إِنَّ الْجَنَّةَ حُفَّتْ[1] بِالْمَکَارِهِ، وَ إِنَّ النَّارَ حُفَّتْ بِالشَّهَوَاتِ»).
و در ادامه این سخن براى تأکید و توضیح بیش تر کلام رسول خدا(صلى الله علیه وآله)مى فرماید: «بدانید هیچ طاعتى نیست جز این که انسان آن را با ناراحتى انجام مى دهد و هیچ معصیتى نیست جز این که با شهوت (و علاقه) مرتکب آن مى شود; رحمت خدا بر کسى که خود را از شهوات جدا سازد و هواى نفس را مهار کند ; چرا که جلوگیرى از نفس سرکش از مشکل ترین کارهاست و این نفس، همواره به گناه و هواپرستى میل دارد»

این یک واقعیت است که انسان در مسیر اطاعت فرمان خدا اعم از عبادات و غیر آن و نیز براى کسب فضایل اخلاقى و دفع رذایل، باید راه هاى پرپیچ و خمى را طى کند و از فراز و نشیب ها و گردنه هاى صعب العبور بگذرد و هر لحظه مراقب خطرهایى که از چپ و راست او را تهدید مى کند باشد تا به سر منزل مقصود برسد ; ولى در مسیر گناه، نفس سرکش گویى در جاده صاف و بدون مانع و خالى از پیچ و خم با سراشیبى مطلوب حرکت مى کند. همین است سرّ پاداش مطیعان و رمز کیفر عاصیان...

البته آن چه در این عبارت از خطبه مزبور نقل شد، یک حکم غالبى است نه دایمى ; به تعبیر دیگر اکثر طاعات، با مشکلاتى توأم است و غالب معاصى هوس انگیز و همراه با لذّات است.

این نکته نیز شایان دقت است که این حکم غالبى در مورد توده هاى مردم است و گرنه اولیاء الله و پویندگان راه حق به جایى مى رسند که از هر طاعتى لذت مى برند و به آن عشق مىورزند و از هرگناهى نفرت دارند و ناراحت مى شوند; همان گونه که در روایتى از رسول خدا(صلى الله علیه وآله) مى خوانیم: «أَفْضَلُ النَّاسِ مَنْ عَشِقَ الْعِبادَةَ فَعَانَقَها[2] برترین مردم کسى است که عاشق عبادت باشد و آن را در آغوش گیرد.

برچسبها: هوای نفس, مبارزه با نفس, ترک معصیت

کانون هم اندیشی و قرآن پژوهی حضرت ولیعصر...